بنده بودن، یعنی در مقابل مولایت توان کرنش و قبول کوچک بودن داشته باشی. آنکه خود را فراتر می داند، کرنش نخواهد کرد. نخستین ویژگی بندگان خداوند، تواضع است و گام اول برای بنده شدن افتادگی است.
آرى آنها متواضعند، و تواضع كليد ايمان است، در حالى كه غرور و كبر كليد كفر محسوب مىشود، در زندگى روزمره با چشم خود ديدهايم و در آيات قرآن نيز كرارا خواندهايم كه متكبران مغرور حتى حاضر نبودند به سخنان رهبران الهى گوش فرا دهند، حقايق را به باد مسخره مىگرفتند، و ديد آنها فراتر از نوك بينى آنها نبود، آيا با اين حالت كبر ايمان آوردن امكان پذير است؟! آرى اين مؤمنان بنده خداوند رحمانند، و نخستين نشانه بندگى همان تواضع است. تواضعى كه در تمام ذرات وجود آنان جاری است، در نگاهشان، در سخنشان، در رفتارشان و حتی در راه رفتنشان.
خداوند اولین ویژگی بندگان خود را اینچنین توصیف می کند:
الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا
آنان که بر روی زمین با فروتنی و آرامش گام بر میدارند.
تکبر و غرور لباس ابلیس است که آن را بر تن کرد و از درگاه خداوند بیرون شد.(لامام على «ع»: إيّاك والكبرَ فإنّه أعظمُ الذّنوبِ، وألْأَمُ العُيوبِ، وهو حِليةُ إبليسَ) و تواضع و فروتنی لباس مؤمنین و متقین است که خود را با آن زینت می کنند.(الامام على «ع»: أحسنُ حِليةِ المؤمن، التّواضعُ؛
الامام السّجّاد «ع»:… وَاَلْبِسْنِى زِينةَ المتّقينَ… فى… لِينِ العَرِيكة وخَفضِ الجَناحِ.) لباس تکبر همچون لباس مندرس و پاره، انسان را در چشمان خار و خفیف می کند و لباس تواضع همچون لباس فاخر، انسان را در چشمان عزیز و بزرگ می کند چرا که عزت به دست خداوند است و هر آن کس برای او فروتنی کند، بزرگی می ستاند.(الإمام الصّادق «ع»:… فإذا تَكَبَّرَ قالَ له: اِتَّضِعْ، وَضَعَكَ اللّٰه؛ فلا يَزالُ اَعظَمَ النّاسِ فى نفسِه، واَصغَرَ النّاسِ فى اَعيُنِ النّاس. وإذا تَواضَعَ رَفَعَهُ اللّٰه – عزّ وجلّ – ثمّ قالَ له: اِنْتَعِشْ نَعَشَكَ اللّٰه؛ فَلا يَزالُ اَصغَرَ النّاسِ فى نفسِه، واَرفعَ النّاسِ فى اَعيُنِ النّاس.)
تکبر حقیقی از آن خداوندی است که جهان به این عظمت را آفرید. تکبر از آن اوست که بدون الگو و قالبی، دنیای به این عظمت را از هیچ و پوچ به وجود آورد و ساخت. کهکشان های عظیم، منظومه و کرات، گیاهان و حیوانات مختلف و پیچیده و ساختار پیچیده اندام انسانی. انسانی که خود گوشه ای از آفریده های زمینی است، چه برای کبر و غرور دارد. اگر انسان كمترين شناختى از خود و جهان هستى داشته باشد مىدانددر برابر اين عالم بزرگ چه اندازه كوچك است؟ حتى اگر همطراز كوهها شود تازه بلندترين كوههاى زمين در برابر عظمت زمين كمتر از برآمدگىهاى پوست نارنج نسبت به آن است، همان زمينى كه خود ذره ناچيزى است در اين كهكشانهاى عظيم. آيا با اين حال كبر و غرور دليل جهل و نادانى مطلق نيست؟! به همین علت است که رسول خدا فرمود هر که تکبر ورزد و خود را بزرگ بیند، مقام و جایگاه باری تعالی را سبک و اندک گرفته است چرا انگار می کند کاری به دست دارد در حالی که همه چیز به دست خداست.(فَمَن فَعلَ ذلك، فقد نازَعَ اللّٰهَ – عزَّ وجَلَّ – رِداءَه.)
آنان که تکبر و غرور را مسیر زندگی قرار دهند، درب های آسمانی بریایشان قفل خواهد شد(إِنَّ اَلَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيٰاتِنٰا وَ اِسْتَكْبَرُوا عَنْهٰا، لاٰ تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوٰابُ اَلسَّمٰاءِ)، از علم و دانش دور و در وادی جهل می افتد(الامام الصادق «عليه السّلام»: العجب صارف عن طلب العلم، داع الى الغمط و الجهل؛ الامام علي «عليه السّلام»: من أعجبته آراؤه، غلبته أعداؤه؛ الامام الصادق «عليه السّلام»: لا جهل أضرّ من العجب؛ الامام علي «عليه السّلام»: .. يا بنيّ! اعلم أنّ الإعجاب ضدّ الصّواب، و آفة الألباب؛ الامام علي «عليه السّلام»: أوّل إعجاب المرء فساد عقله)، از همگان جدا شده و خود را در حد دیگران نمی داند و در نتیجه تنها می گردد و دشمن بسیار خواهد داشت(الامام علي «عليه السّلام»: .. لا وحدة أو حش من العجب؛ الامام الهادي «عليه السّلام»: من رضي عن نفسه، كثر السّاخطون عليه)
بلندترین جایگاه ها و رتبه های دنیوی صلاحیت تکبر ورزی را ندارند تا بدانجا که خداوند به عالی ترین مقام جهان که خاتم الانبیاست اینچنین فرمان می دهد: وَ لاٰ تَمْشِ فِي اَلْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ اَلْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ اَلْجِبٰالَ طُولاً : در روى زمين از سر كبر و غرور گام بر مدار چرا كه نمىتوانى زمين را بشكافى و طول قامتت هرگز به كوهها نمىرسد.
